Objawy schizofrenii

Objawy schizofrenii można podzielić na pięć grup (wymiarów), przy czym u chorego może wystąpić tylko jeden objaw lub dwa objawy, ale może także pojawić się nawet kilka z wymienionych niżej objawów. Jednocześnie przez długi okres życia osoby chorej na schizofrenię mogą u niej nie zaistnieć jakiekolwiek objawy schizofrenii.

Psychoza

Pamiętaj!

Należy pamiętać, że u chorego występuje zwykle tylko niewielka liczba objawów, a nasilenie tych objawów związane jest z okresem choroby – w okresie zaostrzenia objawy narastają, natomiast w okresie poprawy (remisji) zmniejszają się lub całkowicie ustępują.

Pięć głównych grup objawów schizofrenii prezentuje poniższy schemat.

Objawy pozytywne (wytwórcze)

 

Termin objawy pozytywne oznacza nie ich pozytywny wpływ na funkcjonowanie chorego, ale to, że są to fenomeny psychiczne nieobecne u ludzi psychicznie zdrowych, objawy niejako dodane do aktualnego funkcjonowania psychicznego chorego.

Przyczyną wystąpienia objawów pozytywnych jest zaburzenie równowagi biochemicznej – nadmierna aktywność dopaminy (jednego z neuromediatorów) w określonych obszarach mózgu. Do objawów wytwórczych zalicza się omamy i urojenia.

 

Urojenia, niezwykłe myśli, podejrzliwość

 

Niektóre sądy ludzi ze schizofrenią są dziwne, błędne, odbiegają znacznie od rzeczywistości, od przekonań osób jej bliskich, a także od jej poprzednich przekonań. Mogą np. wierzyć, że inni ludzie znają ich myśli, że są śledzeni, że inni ludzie spiskują przeciwko nim albo kontrolują ich myśli lub zachowania. Można powiedzieć, że mają oni wrażenie, iż są „przezroczyści” lub „osaczeni”. Czasami ich sądy są tak bliskie rzeczywistości, że ich rodziny lub koledzy mogą w nie wierzyć, uważając, że ich nauczyciel czy koledzy w pracy są źle do nich nastawieni albo ich szykanują. Czasami, szczególnie na początku schizofrenii, sami chorzy i jeszcze częściej ich rodziny mogą sądzić, że przyczyną tych dziwnych sądów jest dosypanie jakiejś trucizny czy narkotyku do pokarmu lub napojów. Ludzie ze schizofrenią mogą błędnie interpretować rzeczywiste bodźce – i zwykle budzi to u nich lęk – mogą np. słyszeć kroki człowieka w rytm rzeczywiście tykającego zegara.

schizofrenia

Warto wiedzieć, że ...

Urojeniami są zatem fałszywe sądy oparte na błędnych wnioskach dotyczących zewnętrznej rzeczywistości, utrzymujące się pomimo jednoznacznych dowodów, które im w jednoznaczny sposób zaprzeczają. Definicji urojeń nie spełniają przekonania będące częścią tradycji kulturowej czy religijnej.

Omamy (halucynacje)

 

Czasami ludzie ze schizofrenią mogą słyszeć głosy ludzi, których nie mogą usłyszeć w tym momencie, ponieważ tych osób nie ma w pobliżu. Zwykle te nierealne głosy mówią coś negatywnego o chorych, coś im nakazują lub zabraniają. Chory często poddaje się tym głosom, spełniając ich polecenia, lub usiłuje się przed nimi bronić, np. włączając głośno muzykę w swoim odtwarzaczu mp3 czy też zatykając uszy.

Rzadko ludzie ze schizofrenią mogą widzieć coś, co w tym momencie nie istnieje w zasięgu ich wzroku, rzadko więc mają omamy wzrokowe. W przebiegu schizofrenii – prócz najczęstszych omamów słuchowych i rzadkich omamów wzrokowych – mogą pojawić się również inne halucynacje, np. węchowe (wrażenie dziwnych zapachów), smakowe (przekonanie o zmianie smaku posiłków i z tego powodu odmawianie ich spożywania) czy też omamy dotykowe (np. wrażenie, że ucisk w plecach jest spowodowany przez Anioła Śmierci). Czasami „głosy” namawiają pacjenta do odstawienia leków. Pacjent, poddając się tym nakazom, odstawia leki bez konsultacji z lekarzem, co może spowodować pogorszenie i konieczność ponownej hospitalizacji.

Schizofrenia

Warto wiedzieć, że ...

Omamy (halucynacje) polegają więc na postrzeganiu przedmiotów będących w istocie wytworem umysłu jako przedmioty realne. Halucynacje mogą dotyczyć każdej modalności zmysłowej (np. słuchowe, wzrokowe, węchowe, smakowe, dotykowe), jednakże najczęstsze są słuchowe. Omamom zazwyczaj towarzyszą spójne treściowo urojenia. Czasami głosy rozkazują pacjentowi wykonanie czynności, które mogą skutkować skrzywdzeniem samego siebie lub innych osób.

Objawy negatywne (ubytkowe)

 

Przyczyną ich powstawania jest zaburzenie równowagi biochemicznej – niedobór aktywności dopaminy w określonych obszarach mózgu. Do objawów negatywnych zalicza się zblednięcie emocji, zmniejszenie motywacji, zobojętnienie emocjonalne i lakoniczność wypowiedzi.

psychoza

Pamiętaj!

Termin objawy negatywne nie oznacza ich negatywnego wpływu na funkcjonowanie chorego, ale to, że są to fenomeny psychiczne niejako „ujęte” czy „odjęte” z funkcjonowania psychicznego ludzi zdrowych, „coś, czego w tym momencie brakuje w psychice”.

 

Zblednięcie emocji

 

W przebiegu schizofrenii może dochodzić do trudności w przeżywaniu i wyrażaniu swoich uczuć czy też do kłopotów z natychmiastowym rozumieniem uczuć innych ludzi. Niektóre chore osoby mają problemy w opowiedzeniu innym o swoich przeżyciach, zwłaszcza realnych, przy nawet nadmiernym zaangażowaniu emocjonalnym w swoje przeżycia chorobowe. Przy znacznym nasileniu takich objawów dochodzić może do wycofania się osoby chorej z życia lub jej izolacji od innych ludzi.

 

Zmniejszenie motywacji do działania lub obniżenie energii życiowej

 

Osoby z objawami schizofrenii mają czasami trudności w zaczynaniu lub kończeniu niektórych czynności. W krańcowych, rzadkich przypadkach mogą oni mieć problemy w codziennych czynnościach, takich jak ubieranie się, mycie czy przygotowywanie sobie jedzenia. Zmniejszenie motywacji utrudnia proces leczenia – pacjent nie czuje potrzeby systematycznego przyjmowania leków i przerywa leczenie, co może skutkować koniecznością hospitalizacji.

 

Zobojętnienie emocjonalne

 

Osoby ze schizofrenią mogą tracić zainteresowanie sprawami, które dawniej sprawiały im przyjemność. Mogą również czuć się mało warte lub niepotrzebne. Tego typu sądy mogą prowadzić do myśli czy nawet prób samobójczych.

 

Lakoniczność wypowiedzi

 

U niektórych osób schizofrenia powoduje niechęć do mówienia – maleje ilość wypowiedzi spontanicznych, stają się one krótkie, bardzo konkretne, tracą swój wymiar opisowy.

 

Objawy afektywne

 

Osoby cierpiące na schizofrenię przeżywają, zwłaszcza na początku schizofrenii, stany zaburzeń nastroju, szczególnie okresy depresji. Objawy takich depresji nie różnią się znacznie od objawów depresji w innych zaburzeniach psychicznych, a więc chorzy mają uczucie przygnębienia, są ciągle zmęczeni, mają niskie poczucie swojej wartości, uważają się za gorszych od innych ludzi czy wreszcie: mogą podejmować próby samobójcze.

 

Objawy kognitywne (deficyty poznawcze)

 

U wielu ludzi chorujących na schizofrenię występują kłopoty w sferze poznawczej (deficyty kognitywne). Dysfunkcje poznawcze odzwierciedlają trudności z koncentracją i pamięcią, tj. zaburzenia uwagi, spowolnienie procesów myślowych, pamięci, zaburzenia postrzegania społecznego oraz anozognozja (brak świadomości choroby i zaprzeczanie jej). Przyczyny ich występowania są złożone. W początkowym okresie objawy te stanowią wynik zaburzeń równowagi biochemicznej mózgu, ale w stadiach bardziej zaawansowanych choroby – u osób po wielu psychozach – deficyty poznawcze mogą być również powodowane postępującym uszkodzeniem komórek nerwowych. Nie musi to jednak oznaczać, że u tych chorych dochodzi do obniżenia inteligencji czy tego, że te zmiany są tak zaawansowane, iż uniemożliwiają kontynuowanie nauki. Najczęstsze z deficytów poznawczych to zaburzenia koncentracji, pamięci i pamięci operacyjnej.

 

Zaburzenia koncentracji uwagi

 

Osoba taka nie jest w stanie zogniskować swojej uwagi na jednym temacie i np. spędza wiele godzin nad jedną stroną czytanej książki (metodą do badania takich dysfunkcji jest np. test Stroopa). Zaburzenia koncentracji utrudniają przyswajanie nowej wiedzy, naukę i mogą stać się jedną z przyczyn niepowodzeń szkolonych. Pacjent, który ma problem z koncentracją, podczas wizyty lekarskiej będzie miał kłopot z opisaniem swoich problemów, jak i ze zrozumieniem tego, co tłumaczy lekarz. Może nie zrozumieć i nie zapamiętać, w jaki sposób powinien przyjmować leki, i po wyjściu z gabinetu nawet nie będzie wiedział, co powinien zrobić z receptą. Niewłaściwe przyjmowanie leków lub przerwanie ich stosowania może spowodować pogorszenie i konieczność hospitalizacji.

 

Zaburzenia pamięci

 

Osoby takie gubią różne rzeczy, zapominają o całkiem niedawno umówionych spotkaniach, nie są w stanie przypomnieć sobie często używanych słów (metodą do badania tej funkcji jest np. test fluencji słownej). Pacjent, który zapomina o przyjmowaniu leków, jest szczególnie narażony na nawrót psychozy. Już 10-dniowa przerwa w stosowaniu leków zwiększa dwukrotnie ryzyko hospitalizacji.

 

Zaburzenia pamięci operacyjnej

 

Szczególnie charakterystyczne dla schizofrenii są zaburzenia pamięci operacyjnej – niezbędnej dla procesów planowania i realizowania nawet codziennych czynności. Pacjenci mają kłopoty z rozwiązaniem zadań wymagających planowania, przewidywania czy wykorzystania wiadomości praktycznych (metodą do badania tej funkcji jest np. test sortowania kart Wisconsin). W zależności od stopnia nasilenia zaburzeń osoba chora może mieć problemy z wykonaniem skomplikowanych zadań, co z kolei może utrudniać realizację celów zawodowych. Przy większym nasileniu zaburzeń pamięci operacyjnej pacjent może mieć kłopoty z organizacją codziennych zajęć, opłacaniem rachunków, organizacją dnia. W skrajnych zaś przypadkach zaburzona może zostać nawet „codzienna rutyna” , co może doprowadzić do zaniedbań higienicznych, niedożywienia.

Znaczne zaburzenia pamięci operacyjnej i funkcji wykonawczych uniemożliwiają pacjentowi samodzielne kontrolowanie procesu leczenia. Pacjenci, u których występują tego typu problemy, mają kłopoty z przestrzeganiem zaleceń lekarskich, nie potrafią zaplanować sposobu przyjmowania leków, szybko przerywają leczenie, zwłaszcza jeśli muszą przyjmować leki kilka razy dziennie. W takiej sytuacji niezbędne jest wsparcie opiekunów oraz uproszczenie schematów leczenia, np. poprzez zastąpienie terapii codziennej lekami długodziałającymi w iniekcjach do stosowania 1–2 razy w miesiącu.

Psychoza

Pamiętaj!

Wymienione tutaj testy do badania funkcji poznawczych nie służą do diagnozy, ale są bardzo użyteczne do śledzenia zmian w możliwościach kognitywnych chorego – leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji zwykle powodują poprawę funkcjonowania psychicznego chorych i pozytywnie wpływają na funkcje poznawcze.

 

 

Objawy dezorganizacji psychicznej

 

Najczęstszymi objawami dezorganizacji psychicznej są formalne zaburzenia myślenia i dezorganizacja zachowania.

 

Formalne zaburzenia myślenia

 

Ludzie z objawami schizofrenii mogą mieć kłopoty z jasnym myśleniem, czasami mogą mieć problemy w zrozumieniu tego, co mówią do nich inni ludzie, albo też ich wypowiedzi mogą stać się trudne do zrozumienia. Może im to okresowo utrudniać uczenie się czy rozwiązywanie problemów.

 

Dezorganizacja zachowania

 

W przebiegu schizofrenii dojść może do dziwnych zachowań u chorych, np. dziwacznych gestów, pobudzenia czy spowolnienia ruchowego.

Zobacz także

Potrzebujesz porady lekarza specjalisty?
Skorzystaj z wyszukiwarki, która pomoże znaleźć placówki w Twojej okolicy.

lub wybierz

Kliknij, aby wrócić do artykułu.