Najczęściej zadawane
pytania

Psychoza jest stanem, w którym osoba chora odbiera świat w sposób specyficzny, błędny – jako inny niż istniejąca rzeczywistość. Schizofrenia zaś, czy raczej grupa psychoz schizofrenicznych, to określenie wielu różnych psychoz o różnym obrazie i przebiegu. Termin schizofrenia nie jest jednoznaczny w sensie diagnozy i terapii i niesie ze sobą wiele różnych błędnych uogólnień i mitów. Grupa psychoz schizofrenicznych, łącznie z innymi psychozami, np. zaburzeniem schizoafektywnym i paranoidalnym, zalicza się do dużej grupy zaburzeń psychicznych określanych jako psychozy. Sposoby terapii wszystkich psychoz są zbliżone i sam fakt nazwania schizofrenii schizofreniczną, paranoidalną czy schizoafektywną nie wskazuje jeszcze jej dalszego przebiegu czy rokowania.

Więcej na ten temat w artykule Schizofrenia a psychoza w kategorii Czym jest schizofrenia i jak ją zdiagnozować? w zakładce Schizofrenia.

Typowy wiek pierwszego epizodu to okres pomiędzy 18. a 25. rokiem życia, szerzej – pomiędzy okresem dojrzewania a 40. rokiem życia. U kobiet zwykle pierwszy epizod występuje nieco później niż u mężczyzn i jest to związane z neuroprotekcyjnym (ochraniającym mózg) działaniem żeńskich hormonów płciowych – estrogenów. Pierwsze objawy schizofrenii, które potem są diagnozowane jako schizofrenia, występują często na kilka miesięcy albo nawet na kilka lat przed pierwszymi wyraźnymi jej objawami. Objawy te są bardzo różne – mogą tu występować objawy spotykane w innych zaburzeniach psychicznych, takich jak nerwice czy depresje. Zwykle w tym okresie pacjent zaprzecza temu, że jest chory. Z tego powodu chory może nie chcieć się leczyć. Im jednak wcześniej rozpocznie się leczenie, tym bardziej jest ono skuteczne. W czasie terapii pierwszego epizodu schizofrenii dochodzi do poprawy, chociaż może to zająć kilka miesięcy. Dlatego też lekarzom psychiatrom może być trudno odpowiedzieć na pytanie pacjenta lub rodziny, jak długo będzie trwało leczenie do pierwszych wyraźnych objawów poprawy.

Więcej na ten temat w artykule Początki schizofrenii w kategorii Rozwój schizofrenii w zakładce Schizofrenia.

W pewnym sensie tak, natomiast istotne jest to, co oznacza „w pewnym sensie”. Nawet bowiem jeśli nikt w naszej rodzinie nie chorował na schizofrenię, to ryzyko tego, że my zachorujemy, wynosi 1:100. Jeśli natomiast objawy schizofrenii miał bądź ma brat, siostra albo jeden rodzic, to wtedy ryzyko zachorowania rośnie, nadal jednak jest niewielkie – wynosi bowiem 1:10. Dodatkowo, jeśli nawet ktoś z rodziny cierpiał lub cierpi na schizofrenię, ale przekroczyliśmy już 30. rok życia, to ryzyko zachorowania jest minimalne. Jeśli ojciec, matka, brat lub siostra chorowali na psychozę, to ryzyko, że nasze dziecko zachoruje na nią w przyszłości, jest nadal niewielkie i wynosi 1:30. Jeśli nawet to my chorujemy na psychozę, to na pewno nikt nie będzie nam odradzał posiadania dzieci – ryzyko, że nasze dziecko też na nią zachoruje, wynosi bowiem 1:10.

Warto nadmienić, że czynniki genetyczne nie są związane tylko z jednym genem czy tylko z kilkoma genami. Badacze usiłują znaleźć te czynniki, ale nawet jeśli je zidentyfikują, to nadal ważne w powstawaniu u konkretnej osoby objawów schizofrenii będą inne niż dziedziczne czynniki, ponieważ nawet jeśli oboje rodzice chorowali na psychozę, to ryzyko zachorowania ich dziecka jest mniejsze od 100%, jest nawet mniejsze od 50% – wynosi bowiem około 40%.

Więcej na ten temat w artykule Przyczyny schizofrenii w kategorii Czym jest schizofrenia i jak ją zdiagnozować? w zakładce Schizofrenia.

Z całą pewnością można stwierdzić, że schizofrenii czy psychozy nie powodują złe wychowanie w domu, urazy (ani fizyczne, ani psychiczne) czy też „słabość charakteru”. Schizofrenia na pewno nie jest też karą za grzechy czy przewinienia – własne lub rodziny. Dla zaostrzeń (nawrotów) schizofrenii istotne są czynniki związane ze stresem lub większą podatnością na stres. Większa jednak podatność na stres występuje również u osób z innymi zaburzeniami psychicznymi, takimi jak np. depresje czy nerwic.

Przyczyn schizofrenii poszukuje się zwykle w zakresie wrażliwości biologicznej (w przypadku tej choroby w trakcie rozwoju ośrodkowego układu nerwowego dochodzi do błędu, który powoduje, że człowiek staje się bardziej od innych wrażliwy na czynniki wywołujące schizofrenię; zaburzenia w rozwoju mózgu mogą być wrodzone lub wynikać z infekcji w czasie ciąży, trudności podczas porodu, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub urazu) oraz okoliczności psychospołecznych (u osób z indywidualnie uwarunkowaną skłonnością schizofrenię mogą wywołać problemy emocjonalne na tle ważnych wydarzeń życiowych jak rozwód, śmierć kogoś bliskiego lub rozstanie).

Więcej na ten temat w artykule Przyczyny schizofrenii w kategorii Czym jest schizofrenia i jak ją zdiagnozować? w zakładce Schizofrenia.

Część psychoz to zaburzenia psychotyczne będące efektem substancji psychoaktywnych – alkoholu, narkotyków – zarówno w okresie intoksykacji, jak i czasami w okresie objawów abstynencyjnych (np. majaczenie alkoholowe).

Coraz częściej mamy do czynienia z psychozami podobnymi do schizofrenii w wyniku stosowania takich narkotyków jak amfetamina czy LSD. Nawet więc wystąpienie objawów typowych dla schizofrenii nie musi oznaczać jej diagnozy – jeśli mamy do czynienia z użyciem/nadużyciem narkotyków.

Najlepszym sposobem dowiedzenia się od lekarza, czy diagnozą u dziecka jest schizofrenia, jest zadanie lekarzowi właściwego pytania, np. kiedy można taką diagnozę postawić lub wykluczyć.

Więcej na ten temat w artykule Diagnoza i metody leczenia w kategorii Pierwsza wizyta u lekarza w zakładce Formy i miejsca pomocy.

Często się zdarza, że pacjent po ustąpieniu ostrych objawów czuje się zdrowy, chce o chorobie zapomnieć, trudno mu się zgodzić z propozycją przyjmowania leków czy odbywania psychoterapii, bo chce być traktowany jak osoba zdrowa. Tymczasem propozycja leczenia, które zapobiega nawrotom nie ma na celu utrzymywania pacjenta nadal w roli chorego. Chodzi o wyposażenie osoby po przebytym epizodzie psychozy w środki zapobiegające temu nawrotowi, a także w wiedzę, jak tymi środkami się posługiwać.

Nawiązanie dialogu pacjent – opiekun – terapeuta zwiększa szansę na dobrą współpracę w terapii. W sytuacji, gdy przyjmowanie leków staje się problemem należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym i ustalić wspólny plan działania.

Często rodzina i opiekunowie czują się odpowiedzialni za kontrolowanie przyjmowania leków. W tym kontekście może pojawić się zjawisko skupienia się wyłącznie wokół tematyki przyjmowania leków, zogniskowania całej lub większości wzajemnej komunikacji na tym temacie. Chory zaczyna postrzegać swoich bliskich jak „policję lekową”, co znacznie pogarsza wzajemne relacje i zwiększa ryzyko przerwania leczenia i nawrotu choroby.

Rozwiązaniem może być zastosowanie leków w postaci iniekcji o przedłużonym działaniu, które mogłyby skutecznie zapobiec tworzeniu się tego typu niekorzystnych okoliczności, oddalając pełne niepokoju osób bliskich, a natarczywe dla osoby chorej pytanie, czy przyjąłeś/przyjęłaś dzisiaj leki.

Więcej na ten temat w artykule Życie codzienne z chorym na schizofrenię w kategorii Schizofrenia w rodzinie w zakładce Wsparcie rodziny i bliskich.

Większość terapii schizofrenii przebiega poza szpitalem, najczęściej w czasie pobytu chorego w domu, z rodziną. Czasami jednak hospitalizacja jest konieczna.

Hospitalizacja psychiatryczna dla osób ze schizofrenią staje się bardzo wskazana, gdy doszło do epizodu zaostrzenia choroby i:

  • chory na tyle nie kontroluje swoich zachowań, że zachodzi wyraźna obawa, iż zachowania te mogą być zagrażające dla niego lub jego otoczenia (zagrożenie życia, poważne zagrożenie zdrowia);
  • chory mimo pogorszenia zaprzecza mu, nie bierze zaleconych leków, co stwarza poważną obawę, że jego stan będzie się pogarszał;
  • chory z powodu pogorszenia przestał zaspakajać swoje podstawowe potrzeby życiowe, np. śpi pod gołym niebem, nie je, nie pije;
  • u chorego współistnieje ze schizofrenią poważna choroba fizyczna, albo wystąpiły u niego takie objawy uboczne działania leków, że nie będzie można sobie poradzić z nimi bez pobytu chorego w szpitalu.

Jednocześnie zwykle w czasie pierwszego epizodu hospitalizacja psychiatryczna, która umożliwi dokładną diagnozę choroby i pozwoli na zaplanowanie dalszej terapii, jest wskazana, nawet jeśli nie ma czynników pozwalających na hospitalizację podanych wyżej.

Jeśli jednak chory nie wymaga hospitalizacji, a jednocześnie wyniki jego leczenia w domu nie są zadowalające, można mu zaproponować kilka tzw. pośrednich form terapii, do których należą pobyt na oddziale dziennym, terapia na oddziale leczenia domowego, pobyt w hostelu i terapia w środowisku domowym.

Więcej na ten temat w artykule Kiedy potrzebna jest hospitalizacja? w kategorii Pierwsza wizyta u lekarza w zakładce Formy i miejsca pomocy.

Możesz to osiągnąć, gdy:

  • pomożesz jej dotrzeć do lekarza psychiatry – psychiatrzy są lekarzami pierwszego kontaktu, nie jest więc potrzebne do nich skierowanie; ponadto wszystkie usługi związane z leczeniem psychoz w placówkach służby zdrowia (szpitale, oddziały psychiatryczne, poradnie zdrowia psychicznego), które mają kontrakty z Narodowym Funduszem Zdrowia kasami chorych, są bezpłatne; jednocześnie prawie wszystkie leki przeciwpsychotyczne są dla chorego również bezpłatne (tzw. recepta z niebieskim paskiem);
  • wzmocnisz ją w chwili, gdy będzie załamana nerwowo z powodu zaostrzenia schizofrenii, albo gdy przy pierwszym epizodzie schizofrenii nie będzie miała świadomości, że powinna się leczyć;
  • nauczysz się jak najwięcej o schizofrenii – będziesz brał udział w sesjach psychoedukacji;
  • będziesz zachęcał chorego do przyjmowania leków lub do konsultacji z lekarzem w razie wątpliwości związanych z terapią;
  • będziesz zauważać „zwiastuny nawrotu” – nie ignoruj ich;
  • będziesz starał się dostrzec „zwiastuny samobójstwa” – większość chorych mówi o swoich myślach samobójczych - nie lekceważ ich i jednocześnie pamiętaj, że nawet u co dziesiątej osoby ze schizofrenią może dojść do samobójstwa; tendencje samobójcze są efektem nawrotu schizofrenii i ustąpią wraz z ustąpieniem jej objawów; uświadom choremu, że samobójstwo jest stratą dla wszystkich, a nie rozwiązaniem jego i Twoich problemów; w sytuacji silnych tendencji samobójczych wezwij pogotowie ratunkowe (tel. 999), a nie szukaj psychiatry, który opiekuje się chorym;
  • negocjuj z chorym sposoby rozwiązywania kryzysów – zarówno związanych ze schizofrenią, jak i z nią niezwiązanych;
  • nie oczekuj zbyt szybkiej poprawy, ale też nie traktuj schizofrenii jako nieuleczalnej choroby – nie izoluj chorego, ale jednocześnie nie bądź za bardzo opiekuńczy; w czasie remisji większość chorych może funkcjonować w różnych rolach życiowych (członka rodziny, przyjaciela, pracownika, ucznia, studenta) jak normalne, aktywne osoby;
  • jeśli tylko możesz, uczestnicz w grupach samopomocy dla chorych na schizofrenię i ich rodzin – na spotkaniach takich grup dowiesz się, jak inni poradzili sobie z Twoimi aktualnymi problemami.

Więcej na ten temat w artykule Strategie funkcjonowania rodziny w różnych fazach choroby w kategorii Rola rodziny w terapii schizofrenii w zakładce Wsparcie rodziny i bliskich.

Przyjmowanie leków przeciwpsychotycznych przez chorych na schizofrenię to niezwykle istotne zagadnienie. Bardzo ważne jest ich przyjmowanie także w okresie remisji, a więc wtedy, gdy chory zwykle czuje się dobrze, a jemu i jego rodzinie wydaje się, że dalsze ich zażywanie nie jest potrzebne. Ale tylko odpowiednio długi okres przyjmowania tych leków zabezpiecza chorego przed nawrotem schizofrenii. Nie należy więc na własną rękę rezygnować z leczenia. Regularne i długotrwałe przyjmowanie leków przeciwpsychotycznych to najskuteczniejsza metoda zabezpieczająca przed nawrotem choroby.

Długość okresu remisji zależy od tego, z którym epizodem schizofrenii mamy do czynienia, od przebiegu leczenia, wsparcia, jakie otrzymuje pacjent, podatności na stres i wielu innych czynników. Jeśli stan poprawy będzie utrzymywał się wystarczająco długo i nie pojawią się jakiekolwiek stresujące okoliczności czy dodatkowa choroba, można porozmawiać z lekarzem na temat zmiany leków lub czasowego odstawienia leczenia. Taka decyzja może być podjęta tylko po rozważeniu ryzyka nawrotu.

Pierwszych zaś efektów działania leków przeciwpsychotycznych można spodziewać się po 4–6 tygodniach. Jeśli po tym czasie u chorego nie występuje wyraźna poprawa, lekarz zmienia lek na inny. Stosuje się również leki, dla których wyraźny efekt pojawia się zwykle nieco później – nawet po 2–3 miesiącach. Dlatego nigdy nie należy podejmować samodzielnie decyzji o przerwaniu leczenia. Jeśli efekt terapeutyczny nie jest zadowalający, należy o tym porozmawiać z lekarzem.

Więcej na ten temat w artykule Leki przeciwpsychotyczne w kategorii Leki na schizofrenię w zakładce Leczenie schizofrenii.

W okresie ostatniego półwiecza cele terapii znacząco się zmieniły. 50 lat temu stanowiło je uspokojenie chorych, przed 30 laty – redukcja urojeń i omamów. Obecnie cele są zupełnie inne i dotyczą tzw. remisji czynnościowej, a więc takiej sytuacji, gdy osoba chora na schizofrenię wraca do dobrego poziomu funkcjonowania w rodzinie, szkole lub pracy, w gronie znajomych oraz podczas spędzania wolnego czasu. W erze nowych leków przeciwpsychotycznych i nowych sposobów oddziaływań środowiskowych i psychosocjalnych jest to możliwe. Dowodem na to są podane kilka lat temu przez ekspertów kryteria trwałej remisji lub nawet wyzdrowienia w schizofrenii.

Lekarz może rozpoznać remisję schizofrenii, jeżeli podczas przeprowadzanego badania stan pacjenta spełnia następujące kryteria:

  • redukcja wszystkich objawów negatywnych i pozytywnych według skali do oceny stanu psychicznego (w okresie ostatnich 2 lat),
  • praca w wymiarze co najmniej 1/2 etatu lub nauka w wymiarze co najmniej szkoły wieczorowej lub studiów zaocznych (w okresie ostatnich 2 lat),
  • dla osób w wieku emerytalnym – aktywne uczestnictwo w życiu rodzinnym, rekreacji i wolontariacie,
  • zdolność do autonomicznego, samodzielnego codziennego funkcjonowania oraz zdolność do samodzielnego inicjowania aktywności,
  • przynajmniej raz w tygodniu spotkania „socjalizujące” z osobami spoza rodziny.

Więcej na ten temat w artykule Cele terapii schizofrenii w kategorii Cele i zasady leczenia schizofrenii w zakładce Leczenie schizofrenii.

Posiadanie rodziny, bycie w rodzinie to jeden z kluczowych elementów naszego funkcjonowania. Nie ma żadnych uzasadnionych podstaw do tego, by ludzie chorujący na schizofrenię nie mogli funkcjonować w związkach małżeńskich/partnerskich, lub by nie mogli posiadać dzieci (ryzyko związane z dziedziczeniem zostało omówione w artykule Przyczyny schizofrenii w kategorii Czym jest schizofrenia i jak ją zdiagnozować? w zakładce Schizofrenia). Obecne możliwości terapii, leczenia ambulatoryjnego i środowiskowego schizofrenii sprzyjają zawieraniu związków i ich kontynuowaniu.

Więcej na ten temat w artykule Cele terapii schizofrenii w kategorii Cele i zasady leczenia schizofrenii w zakładce Leczenie schizofrenii.

Pewnie ludzie już o tym wiedzą. Wstyd związany z rozpoznaniem schizofrenii jest tak samo częsty, jak nieracjonalny. To zapewne dziedzictwo psychiatrii azylowej - izolowania przewlekle chorych, jeszcze bowiem 100 lat temu większość chorych była przewlekle hospitalizowana. Nadal zresztą nieobce jest z jednej strony zjawisko stygmatyzacji, a z drugiej strony poczucie wstydu i ukrywania informacji o chorobie syna bądź córki. W rozmowach z rodzicami osób chorujących na schizofrenię na pierwszy plan – w dużej mierze dzięki psychoedukacji – zaczyna jednak wyraźnie wysuwać się z jednej strony transparentność choroby ich dziecka, a z drugiej strony świadomość długiej drogi do remisji, ale także duma z mniejszych i większych osiągnięć chorego dziecka.

Więcej na ten temat w artykule Reakcje rodziny na psychozę w kategorii Schizofrenia w rodzinie w zakładce Wsparcie rodziny i bliskich.

Kliknij, aby wrócić do artykułu.

Strona została opublikowana przez firmę